ผ่าตัดต้อเนื้อ ลอกต้อเนื้อ คืนความใสให้ดวงตา เพื่อคุณภาพการมองเห็นที่ดีขึ้น
ต้อเนื้อ (Pterygium) คืออะไร ?
ต้อเนื้อ (Pterygium) คือภาวะที่เนื้อเยื่อบุตามีการเจริญเติบโตผิดปกติ และค่อยๆ ลุกล้ำจากบริเวณตาขาวเข้าสู่กระจกตาบาง โดยมักเริ่มเกิดที่ด้านหัวตา และในบางรายอาจพบที่ด้านหางตา ลักษณะเป็นแผ่นเนื้อเยื่อบาง สีชมพูอ่อน รูปทรงสามเหลี่ยม ปกคลุมอยู่บนผิวดวงตา
ในระยะแรก ต้อเนื้ออาจยังไม่ส่งผลกระทบต่อการมองเห็นอย่างชัดเจน แต่หากมีการเจริญเติบโตต่อเนื่อง เข้าไปในกระจกตา อาจส่งผลต่อความคมชัดของการมองเห็น ทำให้เกิดสายตาเอียง ภาพมัว หรือการมองเห็นลดลง จนรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน
ต้อเนื้อเป็นโรคตาที่พบได้บ่อยในคนไทย โดยเฉพาะผู้ที่ต้องทำงานกลางแจ้ง หรืออยู่ในสภาพแวดล้อมที่มีแสงแดด ลม และฝุ่นเป็นเวลานาน การเข้ารับการ ตรวจสุขภาพตา และประเมินอาการกับแพทย์จักษุตั้งแต่ระยะเริ่มต้น จะช่วยวางแผนการ รักษาต้อเนื้อ ได้อย่างเหมาะสม ลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนในระยะยาวได้
สาเหตุ และปัจจัยเสี่ยงของต้อเนื้อ
แม้ในปัจจุบันยังไม่สามารถระบุสาเหตุที่แท้จริงของการเกิดต้อเนื้อได้อย่างชัดเจน แต่จากข้อมูลทางการแพทย์พบว่า มีปัจจัยหลายประการที่เกี่ยวข้องและเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดโรค โดยเฉพาะปัจจัยที่กระตุ้นให้ดวงตาเกิดการระคายเคือง หรืออักเสบเรื้อรัง ได้แก่
- รังสีอัลตราไวโอเลต (UV) จากแสงแดด
การสัมผัสแสงแดดเป็นเวลานานโดยไม่มีอุปกรณ์ป้องกันดวงตา เช่น แว่นกันแดด ถือเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่พบได้บ่อย - ฝุ่น ลม ควัน และสารระคายเคือง
สิ่งแวดล้อมที่มีฝุ่น ลมแรง หรือควัน สามารถกระตุ้นให้เยื่อบุตาเกิดการอักเสบเรื้อรัง และเพิ่มโอกาสการเกิดต้อเนื้อ - สภาพแวดล้อมและภูมิอากาศ
ประเทศในเขตร้อนหรือพื้นที่ใกล้เส้นศูนย์สูตร ซึ่งมีแสงแดดจัดตลอดทั้งปี พบอุบัติการณ์ของต้อเนื้อสูงกว่าพื้นที่อื่น - ลักษณะอาชีพ
ผู้ที่ทำงานกลางแจ้งเป็นประจำ เช่น เกษตรกร ชาวประมง หรือคนงานก่อสร้าง มีความเสี่ยงต่อการเกิดต้อเนื้อมากกว่ากลุ่มอาชีพที่ทำงานในอาคาร - อายุที่เพิ่มขึ้น
ต้อเนื้อมักพบได้บ่อยในวัยผู้ใหญ่ เนื่องจากมีการสัมผัสปัจจัยเสี่ยงต่างๆ มาเป็นระยะเวลานาน - พันธุกรรม
ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นต้อเนื้อ อาจมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น เนื่องจากอาจมีความไวต่อปัจจัยกระตุ้นมากกว่าคนทั่วไป
การหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงร่วมกับการดูแลสุขภาพดวงตาอย่างเหมาะสม และเข้ารับการตรวจประเมินตั้งแต่ระยะเริ่มต้น จะช่วยลดโอกาสการเกิดต้อเนื้อ และการลุกลามของโรคได้
อาการของต้อเนื้อ
อาการของต้อเนื้อสามารถแตกต่างกันไปตามระยะของโรค ขนาด และตำแหน่งของเนื้อเยื่อที่เจริญผิดปกติ ในระยะแรกอาจมีอาการเพียงเล็กน้อย แต่เมื่อโรคดำเนินไป อาการมักชัดเจนมากขึ้น โดยอาการที่พบบ่อย ได้แก่
- ระคายเคืองตา แสบตา หรือรู้สึกเหมือนมีสิ่งแปลกปลอมอยู่ในตา
- ตาแดง หรือมีอาการอักเสบเป็น ๆ หาย ๆ
- ตาแห้งง่าย ต้องหยอดน้ำตาเทียมบ่อยขึ้น
- ดวงตาไวต่อแสง ไม่สู้แสงจ้า
- การมองเห็นไม่คมชัด หรือภาพมัว โดยเฉพาะในกรณีที่ต้อเนื้อลุกลามเข้าสู่กระจกตา ซึ่งอาจทำให้เกิดสายตาเอียงเพิ่มขึ้น และหากขยายเข้าสู่บริเวณกลางกระจกตา อาจบดบังการมองเห็นได้
- ในบางรายที่ต้อเนื้อมีขนาดใหญ่ขึ้น จะสามารถมองเห็นเนื้อเยื่อได้ชัดเจน มีลักษณะเป็นเนื้อเยื่อสีขาว หรือชมพูบริเวณหัวตาหรือหางตา และลุกลามเข้าสู่กระจกตา ซึ่งอาจส่งผลต่อความสวยงามของดวงตา
โดยหากพบว่ามีอาการดังกล่าว ควรเข้ารับการตรวจจากจักษุแพทย์เพื่อวินิจฉัย ประเมินความรุนแรงของโรค และวางแผนการดูแลรักษาที่เหมาะสม เพื่อป้องกันการลุกลาม และผลกระทบต่อการมองเห็น
ต้อเนื้ออันตรายหรือไม่ ?
ในระยะแรก ต้อเนื้ออาจยังไม่ก่อให้เกิดอันตรายรุนแรง และบางรายอาจมีอาการเพียงเล็กน้อยเท่านั้น อย่างไรก็ตาม หากปล่อยให้ต้อเนื้อมีการลุกลามต่อเนื่องโดยไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม อาจส่งผลกระทบต่อคุณภาพการมองเห็นในระยะยาวได้
เมื่อเนื้อเยื่อต้อเนื้อขยายตัว และกดกระจกตา อาจทำให้เกิดสายตาเอียงเพิ่มขึ้น ส่งผลให้มองเห็นภาพไม่คมชัด หรือในกรณีที่ต้อเนื้อลุกล้ำเข้าสู่บริเวณกลางกระจกตา อาจบดบังการมองเห็นโดยตรง นอกจากนี้ ยังอาจก่อให้เกิดการระคายเคืองตาเรื้อรัง ตาแดง แสบตา หรือไม่สบายตาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งส่งผลต่อคุณภาพชีวิต ในระยะยาวได้
แนวทางการรักษาต้อเนื้อ
การดูแลและรักษาต้อเนื้อจะพิจารณาตามระยะของโรค ขนาดของต้อเนื้อ และผลกระทบต่อการมองเห็นของผู้ป่วยเป็นสำคัญ
การดูแลในระยะเริ่มต้น
หากต้อเนื้อยังมีขนาดเล็ก และยังไม่รบกวนการมองเห็น แพทย์อาจแนะนำการดูแลแบบประคับประคอง ได้แก่
- หลีกเลี่ยงแสงแดด ลม และฝุ่น
- สวมแว่นกันแดดที่สามารถกรองรังสี UV
- ใช้น้ำตาเทียม หรือยาหยอดตาเพื่อลดอาการระคายเคือง และการอักเสบ
- เข้ารับการ ตรวจสุขภาพตา อย่างสม่ำเสมอเพื่อติดตามการเปลี่ยนแปลงของต้อเนื้อ
การดูแลในระยะนี้มีเป้าหมายเพื่อชะลอการลุกลาม และลดความจำเป็นในการรักษาด้วยการผ่าตัดในอนาคต
การ ลอกต้อเนื้อ และ ผ่าตัดต้อเนื้อ
เมื่อต้อเนื้อมีการลุกลามมากขึ้น เกิดอาการระคายเคืองเรื้อรัง หรือเริ่มส่งผลต่อการมองเห็น จักษุแพทย์อาจพิจารณาการรักษาด้วยการ ลอกต้อเนื้อ หรือ ผ่าตัดต้อเนื้อ เพื่อเอาเนื้อเยื่อที่ผิดปกติออก ลดความเสี่ยงของการเกิดภาวะแทรกซ้อนและลดผลกระทบต่อคุณและการมองเห็นในระยะยาวในระยะยาว โดยทั่วไป ข้อบ่งชี้ที่แพทย์ใช้พิจารณาการผ่าตัด ได้แก่
- การมองเห็นลดลง หรือมีต้อเนื้อลุกลามเข้าใกล้บริเวณตาดำ
- เริ่มเกิดสายตาเอียง หรือค่าสายตาเปลี่ยนแปลงจากต้อเนื้อ
- มีอาการระคายเคืองตา แสบตา หรือตาแดงเรื้อรัง และอาการไม่ดีขึ้นหลังการใช้ยาหยอดตาหรือยาป้ายตา
- ลักษณะของต้อเนื้อส่งผลต่อความสบายตา หรือความมั่นใจในรูปลักษณ์ของดวงตา
- ต้อเนื้อมีแนวโน้มลุกลามต่อเนื่อง และแพทย์ประเมินว่าอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนในอนาคต
ต้อเนื้อไม่สามารถหายได้เอง การผ่าตัดเป็นวิธีเดียวที่สามารถนำเนื้อเยื่อออกได้อย่างชัดเจน อย่างไรก็ตาม ต้อเนื้อยังมีโอกาสกลับเป็นซ้ำได้ จึงจำเป็นต้องเลือกเทคนิคการรักษาที่เหมาะสม และดูแลหลังผ่าตัดตามคำแนะนำของ จักษุแพทย์อย่างเคร่งครัด
เทคนิคการ ผ่าตัดต้อเนื้อ
แนวทางการ ผ่าตัดต้อเนื้อ ที่ใช้ในปัจจุบันมีหลายรูปแบบ โดยจักษุแพทย์จะพิจารณาเลือกเทคนิกการผ่าตัดต้อเนื้อที่เหมาสมเป็นรายบุคคลโดยอาศัยการประเมิณขนาดของต้อเนื้อ ซึ่งสามารถแบ่งออกเป็นเทคนิคหลักๆ ดังนี้
การ ลอกต้อเนื้อ แบบเปิดตาขาว (Bare Sclera Technique)
เป็นการผ่าตัดที่ลอกเนื้อเยื่อ ต้อเนื้อออกจากผิวดวงตา และปล่อยให้บริเวณเยื่อบุตาขาวสมานตัวเองตามธรรมชาติ โดยไม่มีการปิดทับด้วยเนื้อเยื่ออื่นหรือการเย็บแผล เทคนิคนี้มีขั้นตอนไม่ซับซ้อน ใช้ระยะเวลาในการผ่าตัดไม่นาน
อย่างไรก็ตาม วิธีนี้มีข้อจำกัดคือมีอัตราการกลับมาเป็นซ้ำของต้อเนื้อค่อนข้างสูง เมื่อเทียบกับเทคนิคที่มีการปลูกถ่ายเนื้อเยื่อร่วมด้วย จึงมักเหมาะกับต้อเนื้อขนาดเล็ก หรือกรณีที่แพทย์พิจารณาแล้วว่ามีความเสี่ยงต่อการกลับเป็นซ้ำต่ำ
การ ลอกต้อเนื้อ ร่วมกับการปลูกถ่ายเนื้อเยื่อ (Pterygium Excision with Amniotic Membrane Graft หรือ Conjunctival Autograft)
เป็นเทคนิคที่นิยมใช้กันอย่างแพร่หลายในปัจจุบัน เนื่องจากสามารถลดอัตราการกลับเป็นซ้ำของต้อเนื้อได้ดีกว่าวิธีดั้งเดิม โดยหลังจากลอกเนื้อต้อเนื้อออกแล้ว แพทย์จะนำเนื้อเยื่อมาปิดบริเวณแผลผ่าตัด ได้แก่
- เยื่อหุ้มรก (Amniotic membrane) หรือ
- เยื่อบุตาขาวที่ปกติจากตาของผู้ป่วยเอง (Conjunctival autograft)
เนื้อเยื่อที่นำมาปลูกถ่ายมีคุณสมบัติช่วย
- ลดการอักเสบของผิวดวงตา
- ส่งเสริมการสมานของแผล
- ลดการเกิดพังผืด
- ลดโอกาสการกลับมาเป็นซ้ำของต้อเนื้อ เมื่อเทียบกับการผ่าตัดแบบเปิดตาขาว
วิธีการปลูกถ่ายเนื้อเยื่อ
การปลูกถ่ายเนื้อเยื่อสามารถทำได้ 2 วิธีหลัก ได้แก่
- การเย็บแผล (Suturing technique)
จักษุแพทย์จะใช้ไหมเย็บเนื้อเยื่อปลูกถ่ายเพื่อปิดแผลผ่าตัดหลังการลอกต้อเนื้อ วิธีนี้อาจทำให้เกิดอาการระคายเคืองเล็กน้อยจากไหมเย็บแผล โดยแพทย์จะพิจารณาตัดไหมออกเมื่อแผลสมานตัวดี ซึ่งมักอยู่ในช่วงประมาณ 1 สัปดาห์หลังผ่าตัด - การใช้กาวชีวภาพ (Fibrin glue)
เป็นการใช้กาวชีวภาพเพื่อยึดเนื้อเยื่อปลูกถ่ายแทนการเย็บแผล วิธีนี้ช่วยลดอาการระคายเคืองจากไหมเย็บแผล ลดระยะเวลาในการผ่าตัด และไม่จำเป็นต้องตัดไหมหลังผ่าตัด จึงช่วยเพิ่มความสบายตาในช่วงพักฟื้น
วิธีปฏิบัติตัวหลังการ ผ่าตัดต้อเนื้อ
หลังการ รักษาต้อเนื้อ ด้วยการผ่าตัด การดูแลดวงตาอย่างถูกต้องในช่วงพักฟื้นมีความสำคัญอย่างมาก เนื่องจากช่วยให้แผลสมานตัวได้ดี ลดความเสี่ยงของการเกิดภาวะแทรกซ้อน และช่วยลดโอกาสการกลับมาเป็นซ้ำของต้อเนื้อในระยะยาว โดยข้อควรปฏิบัติหลังการ ผ่าตัดต้อเนื้อ มีดังนี้
ใช้ยาหยอดตาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด
ควรใช้ยาหยอดตาเพื่อลดการอักเสบ และป้องกันการติดเชื้อตามคำแนะนำของแพทย์อย่างสม่ำเสมอ รวมถึงหยอดน้ำตาเทียมบ่อยๆ เพื่อช่วยให้ผิวดวงตาชุ่มชื้น แผลสมานตัวได้ดี และลดอาการระคายเคืองหลังการลอกต้อเนื้อ
หลีกเลี่ยงน้ำ ฝุ่น และสิ่งสกปรกเข้าตา
ในช่วงแรก
ในช่วงประมาณ 1 สัปดาห์แรกหลังการผ่าตัด ควรงดให้น้ำเข้าตา งดว่ายน้ำ และหลีกเลี่ยงการล้างหน้า บริเวณรอบดวงตาโดยตรง แนะนำให้ใช้สำลีชุบน้ำเกลือสะอาดเช็ดทำความสะอาดรอบดวงตาแทน และงดการแต่งหน้าบริเวณรอบดวงตาตามคำแนะนำของแพทย์
ป้องกันดวงตาจากแสงแดด ลม และฝุ่น
ควรหลีกเลี่ยงแสงแดดจัด ลมแรง ฝุ่น หรือควัน ซึ่งอาจกระตุ้นให้เกิดการระคายเคืองหรืออักเสบของแผลผ่าตัด หากจำเป็นต้องออกกลางแจ้ง ควรสวมแว่นกันแดดที่สามารถป้องกันรังสี UV และช่วยกันลมด้านข้างได้
หลีกเลี่ยงการขยี้ตาและการกระทบกระแทกดวงตา
การขยี้ตา หรือการกระแทกบริเวณดวงตา อาจทำให้แผลระคายเคือง เพิ่มความเสี่ยงต่อการอักเสบ หรือภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ หลังการผ่าตัดต้อเนื้อ
เข้ารับการตรวจติดตามอาการตามนัดอย่างสม่ำเสมอ
การมาตรวจติดตามอาการตามนัดจะช่วยให้แพทย์ประเมินการสมานของแผล การฟื้นตัวของดวงตา และให้คำแนะนำในการดูแลเพิ่มเติมในแต่ละระยะ ซึ่งมีส่วนสำคัญต่อผลลัพธ์ของการ รักษาต้อเนื้อ
ลอกต้อเนื้อ เจ็บไหม?
การ ลอกต้อเนื้อ หรือ ผ่าตัดต้อเนื้อ ในปัจจุบัน จะทำภายใต้การใช้ยาชาเฉพาะที่ ระหว่างการรักษาผู้ป่วยส่วนใหญ่ มักไม่รู้สึกเจ็บ อาจมีเพียงความรู้สึกตึง หรือระคายเคืองเล็กน้อยบริเวณดวงตา เท่านั้น หลังการผ่าตัด อาจมีอาการเคืองตา แสบตา หรือมีน้ำตาไหลได้ในช่วงแรก ซึ่งถือเป็นอาการปกติ และมักจะค่อย ๆ ดีขึ้นภายในไม่กี่วัน เมื่อได้รับการดูแล และใช้ยาตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด โดยรวมแล้ว การ รักษาต้อเนื้อ ด้วยการผ่าตัดในปัจจุบันถือว่ามีความปลอดภัยสูง
การป้องกันการเกิดต้อเนื้อและการกลับมาซ้ำ
การดูแลดวงตาอย่างเหมาะสมสามารถช่วยลดความเสี่ยง ชะลอการลุกลาม และลดโอกาสการกลับเป็นซ้ำได้ เช่น
- สวมแว่นกันแดดและหมวกปีกกว้างเมื่ออยู่กลางแจ้ง
- หลีกเลี่ยงฝุ่น ควัน และสารระคายเคือง
- หลีกเลี่ยงการขยี้ตา
- ใช้น้ำตาเทียมเมื่อมีอาการตาแห้งหรือระคายเคือง
- เข้ารับการตรวจสุขภาพตาเป็นประจำ เพื่อประเมินความผิดปกติและให้การดูแลตั้งแต่ระยะเริ่มต้น
ผ่าตัดต้อเนื้อ ที่ไหนดี เลือกอย่างไรให้ปลอดภัย
การตัดสินใจเข้ารับการ ผ่าตัดต้อเนื้อ เป็นเรื่องสำคัญ เนื่องจากเป็นการรักษาที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับการมองเห็น ดังนั้น การเลือกสถานพยาบาลที่มีมาตรฐานและความเชี่ยวชาญจึงมีผลต่อทั้งความปลอดภัยและผลลัพธ์ในระยะยาว
ปัจจัยสำคัญที่ควรพิจารณาในการเลือกสถานที่ รักษาต้อเนื้อ ได้แก่
- มาตรฐานของสถานพยาบาลและความสะอาดของห้องผ่าตัด
- ความพร้อมของอุปกรณ์และเทคโนโลยีที่ใช้ในการรักษา
- การดูแลโดยจักษุแพทย์ผู้มีประสบการณ์และความเชี่ยวชาญด้านโรคตา
- การประเมินสภาพดวงตาอย่างละเอียดก่อนการรักษา เพื่อเลือกเทคนิคที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย
- ระบบการติดตามอาการและการดูแลหลังการ ลอกต้อเนื้อ หรือผ่าตัดอย่างต่อเนื่อง
คลินิกหรือสถานพยาบาลที่ให้ความสำคัญกับการวินิจฉัยที่ถูกต้อง การอธิบายแนวทางการรักษาอย่างชัดเจน และการดูแลหลังผ่าตัดอย่างใกล้ชิด จะช่วยลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน และเพิ่มความมั่นใจให้ผู้ป่วยตลอดกระบวนการรักษา
สรุป
ต้อเนื้อเป็นโรคตาที่พบได้บ่อยในคนไทย โดยเฉพาะในผู้ที่ต้องสัมผัสแสงแดด ลม ฝุ่น หรือสภาพแวดล้อม ที่ก่อให้เกิดการระคายเคืองต่อดวงตาเป็นเวลานาน แม้ในระยะแรกอาการอาจยังไม่รุนแรง และไม่ส่งผลต่อการมองเห็นอย่างชัดเจน แต่หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ได้รับการดูแล อาจนำไปสู่ภาวะสายตาเอียง การมองเห็นลดลง และกระทบต่อคุณภาพชีวิตในระยะยาวได้
การเข้ารับการตรวจประเมินตั้งแต่ระยะเริ่มต้น และการวางแผน รักษาต้อเนื้อ ที่เหมาะสมกับสภาพดวงตา ของแต่ละบุคคล ไม่ว่าจะเป็นการดูแลแบบประคับประคอง การ ลอกต้อเนื้อ หรือการ ผ่าตัดต้อเนื้อ จะช่วยให้การรักษามีความปลอดภัย ลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน และได้ผลลัพธ์ที่ดีในระยะยาว
หากมีอาการระคายเคืองตา หรือสงสัยว่ามีความผิดปกติของดวงตา แนะนำให้เข้ารับการ ตรวจสุขภาพตา กับ จักษุแพทย์ เพื่อรับการประเมิน วินิจฉัย และวางแผนการดูแลที่เหมาะสมกับดวงตาของคุณ
รีวิวผู้เข้ารับการรักษา
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการ ผ่าตัดต้อเนื้อ (FAQ)
ลอกต้อเนื้อ พักฟื้นกี่วัน
หลังการ ลอกต้อเนื้อ หรือ ผ่าตัดต้อเนื้อ ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถกลับไปใช้ชีวิตประจำวันแบบเบา ๆ ได้ภายในประมาณ 3–7 วัน ทั้งนี้ ในช่วงแรกอาจมีอาการระคายเคืองตา แสบตา หรือน้ำตาไหล ซึ่งถือเป็นอาการปกติ และมักจะค่อยๆ ดีขึ้นตามลำดับเมื่อได้รับการดูแล และใช้ยาตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเหมาะสม
ต้อเนื้อกลับมาเป็นซ้ำได้ไหม
ต้อเนื้อมีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำได้ โดยเฉพาะในผู้ที่ยังคงมีปัจจัยกระตุ้น เช่น การสัมผัสแสงแดดจัด ฝุ่น ลม หรือมีการระคายเคืองดวงตาเรื้อรัง อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันมีเทคนิคการ ผ่าตัดต้อเนื้อ ที่ช่วยลดอัตราการกลับเป็นซ้ำได้ดีกว่าวิธีดั้งเดิม
นอกจากนี้ การดูแลหลังการ รักษาต้อเนื้อ อย่างเคร่งครัด การสวมแว่นกันแดด และการเข้ารับการตรวจติดตาม อาการอย่างสม่ำเสมอ ล้วนมีส่วนสำคัญในการช่วยลดความเสี่ยงของการกลับมาเป็นซ้ำในระยะยาว
ต้อเนื้อกับต้อลม ต่างกันอย่างไร
แม้ต้อเนื้อ (Pterygium) และต้อลม (Pinguecula) จะเป็นภาวะที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของเยื่อบุตา และมักพบในผู้ที่สัมผัสแสงแดด ลม และฝุ่นเป็นเวลานาน แต่ทั้งสองภาวะมีความแตกต่างกันอย่างชัดเจน
ต้อลม (Pinguecula)
เป็นก้อนหรือปื้นสีเหลืองนูนเล็ก ๆ บริเวณตาขาว มักอยู่ใกล้ขอบตาดำ แต่ไม่ลุกล้ำเข้าสู่กระจกตา โดยทั่วไปไม่ส่งผลต่อการมองเห็น อาจมีอาการตาแห้ง ระคายเคือง หรือแดงเป็นครั้งคราว ซึ่งมักดูแลได้ด้วยการหลีกเลี่ยงสิ่งระคายเคือง สวมแว่นกันแดด และใช้น้ำตาเทียม
ต้อเนื้อ (Pterygium)
เป็นภาวะที่เยื่อบุตาเจริญผิดปกติและสามารถลุกล้ำเข้าสู่กระจกตาได้ หากลุกลามมากอาจบดบังบริเวณตาดำ ส่งผลให้เกิดสายตาเอียง ภาพมัว หรือการมองเห็นลดลง ในบางกรณีจำเป็นต้องพิจารณาการ ลอกต้อเนื้อ หรือ ผ่าตัดต้อเนื้อ เพื่อป้องกันผลกระทบต่อการมองเห็นในระยะยาว